Artysta i jego warsztat

Patos, ekspresja uczuć i siła malarskiej wyobraźni, uczyniły Matejkę „malarzem-zjawiskiem”, wyróżniającym się na tle sztuki polskiej i europejskiej drugiej połowy XIX w.

„Można kwestionować jego talent. Można zarzucać mu łopatologię. To samo dotyczy Trylogii Sienkiewicza. I wielu innych dzieł i twórców tamtej epoki. Ale dzięki nim możemy dalej mówić po polsku, czuć się częścią Europy i stawać na nogi wiedząc, że jesteśmy częścią całości jaką jest Polska.” (Jan Sawka)

Obok wielu eksponowanych w Galerii Rogalińskiej dzieł, także Joanna d’Arc niosła przesłanie o patriotycznym, niepodległościowym charakterze.

Matejko starał się zgromadzić wszystko co mogło mu pomóc w znajomości epoki lub osób, przede wszystkim, rekwizyty. Do stworzenia postaci Joanny malarz wzorował się na fotografii piętnastowiecznego medalionu wykonanego (z zachowaniem podobieństwa rysów twarzy bohaterki Orleanu) wkrótce po śmierci bohaterki. Kiedy dostrzegł podobieństwo głównej postaci obrazu do swojej córki Heleny, poprosił by mu pozowała. Wszystko po to by jak najwierniej przedstawić Joannę d’Arc.

Matejko starał się upodobnić przedstawiane w dziele postacie do osób żyjących, modeli pozujących do obrazu. Chciał je w ten sposób „unowocześnić”.

Twórca przystępując do malowania obrazu, starał się wczuć w ducha i wyobrażenie współczesnych Joannie czasów. Własnoręcznie kalkował z dawnego francuskiego rękopisu, znalezionego w bibliotece księcia Czartoryskiego, starodawne bitwy, turnieje odbywające się w ówczesnej Francji. Przedstawiając stroje i broń artysta starał się opierać o średniowieczne wzory francuskie lub polskie. Rysując mniejsze figury w Joannie d’Arc Matejko najpierw szkicował na osobnym papierze pojedyncze figury w różnych ruchach, w małych rozmiarach z modela, przeznaczone do obrazu. Później rysował je z tych szkiców w wielkich już rozmiarach, następnie by były bardziej precyzyjne powiększone już rysunki sprawdzał z pozującym modelem. W swoich dawniejszych, historycznych obrazach stosował inną technikę, rysował węglem wszystkie figury z pozującego modelu wprost na obrazie.